Odpowiedzialność za zobowiązania spółki osobowej

Spółka osobowa ma tzw. zdolność deliktową, może zatem odpowiadać za czyny (działania i zaniechania) swych quasi-organów, to jest przede wszystkim wspólników prowadzących należące do spółki przedsiębiorstwo. Stosuje się tu w drodze analogii art. 416 k.c. Sąd Najwyższy w orzeczeniu zapadłym jeszcze pod rządami k.h. (wyr. z 20.IV. 1934, C III 222/33) stwierdził, że odpowiedzialność majątku spółki jawnej za czynności, które podjęli jej wspólnicy zachodzi w każdym wypadku, gdy owe czynności dotyczą majątku (mienia) spółki, niezależnie od tego czy są to czynności prawne (akty prawne, jak to ujął Sąd) czy są to działania faktyczne, a zwłaszcza czyny niedozwolone w sensie art. 415 i następnych k.c. Jako przykład takiego czynu niedozwolonego podał Sąd każde posiadanie niezgodne z prawem (posiadanie wadliwe, possessio vitiosa). Odpowiedzialność obejmuje w zasadzie zarówno damnum emergens jak i lucrum cessans.

Za zobowiązania spółki powstałe z umów oraz ex delicto odpowiadają subsydiarnie jej wspólnicy. Odpowiedzialność ta ma również charakter solidarny, osobisty i nieograniczony. Jednakże, w myśl art. 31 k.s.h. egzekucja z majątku wspólnika może być prowadzona przez wierzyciela spółki dopiero, gdy egzekucja z jej majątku będzie bezskuteczna. Koresponduje z tym art. 778 (1) k.p.c. stanowiący, że tytułowi egzekucyjnemu przeciwko spółce jawnej ( i innym osobowym) nadać należy klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi, który odpowiada całym swym majątkiem za jej zobowiązania, jeżeli egzekucja przeciwko niej okaże się bezskuteczna lub jeżeli jest oczywiste, że się taką okaże.

Celem tej regulacji jest poprawa pozycji wierzycieli spółek osobowych. Kluczowa tutaj bezskuteczność egzekucji – dowiedzenie przez wierzyciela, że jest obiektywnie niemożliwe zaspokojenie wierzytelności z całego majątku spółki. Wystarczającym dowodem jest wykaz majątku przygotowany na żądanie wierzyciela lub bilans spółki. Nie jest potrzebne prowadzenie egzekucji np. gdy wiadomo z pewnością, że spółka nie ma żadnego majątku, nadającego się do zaspokojenia danego roszczenia. Trudno przyjmować rygorystyczną interpretację art. 31 k.s.h odnośnie przesłanki bezskuteczności egzekucji, ponieważ prowadziłoby to do sprzecznego z jej ratio legis zmniejszenia tzw. funkcji reparacyjnej odpowiedzialności subsydiarnej wspólnika.